v      استان هرمزگان در تقسیمات کشوری

از دوره صفویه تا دوره قاجار، هرمز و بندرعباس و سایر بنادر و جزایر خلیج فارس و دریای عمان جزو ایالت فارس به حساب می آمدند، بندر گمبرون(بندر عباس) ، بندر لنگه و بستک،لامرد، مهر، عسلویه، شهرستان کنگان و گزدان جزو ایالت لارستان به مرکزیت لار بوده‌است. سپس جزو ایالت کرمان شدند. در رژیم گذشته این شهرها و جزایر از استان کرمان جدا شد. ابتدا به صورت فرمانداری کل جزایر و بنادر خلیج فارس و دریای عمان از بندر جاسک تا بوشهر در آمدند سپس به استان هرمزگان به مرکزیت بندرعباس تبدیل شدند.

******************************

v      موقعیت جغرافیایی

استان هرمزگان با وسعت شصت و هشت هزار و چهارصد و هفتاد و پنج و هشت دهم کیلومتر مربع ، در جنوب ایران ما بین مختصات جغرافیایی بیست و پنج درجه و بیست و سه دقیقه تا بیست و هشت درجه و پنجاه و هفت دقیقه عرض شمالی، و پنجاه و دو درجه و چهل و یک دقیقه تا پنجاه و نه درجه و پانزده دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ واقع شده است. این استان از شمال و شمال شرقی با استان کرمان ؛ از جنوب با خلیج فارس و دریای عمان از جنوب شرقی با سیستان و بلوچستان ؛ و از غرب با استانهای فارس و بوشهر همسایه است. تنگه هرمز ، یکی از حساسترین و حیاتیترین گذرگاههای آبی عصر حاضر، در قلمرو سیاسی این استان قرار دارد. این تنگه هلالی شکل صد و هشتاد و هفت کیلومتر طول دارد. عمق تنگه هرمز به دلیل شیب تند کف آن از قسمت شمال به جنوب متغیر است؛ به طوری که در نزدیکی جزیره لارک ، در حدود سی و شش متر و در ساحل جنوبی نزدیک شبه جزیره مسندام صد و هشتاد متر است. همچنین 14 جزیره کوچک و بزرگ به نامهای ابوموسی، بنی فرور، تنب بزرگ و تنب کوچک ، سیری، شتور، فرور، کیش ، لاوان، قشم ، لارک، هرمز، هندورابی و هنگام ، حدود 40 بندر کوچک و بزرگ، 11 شهرستان، 22 شهر، 33 بخش و 80 دهستان است. بندرعباس (به عنوان مرکز استان)، بندر لنگه، بندر خمیر، حاجی آباد، میناب، جاسک، رودان، گاوبندی، ابوموسی، بستک و قشم، شهرستانهای این استان هستند.  

v      خلیج فارس

خلیج فارس با مساحت حدود 240000 کیلومتر مربع در جنوب ایران واقع شده و طول آن از دهانه ی تنگه هرمز تا اروند رود حدود 1259 کیلومتر است. کم عریض ترین قسمت آن 185 کیلومتر، طویل ترین قسمت آن 350 کیلومتر است. عمیق ترین نقطه ی آن در 15 کیلومتری جنوب تنب بزرگ واقع شده و عمق آن 93 متر است.

خلیج فارس به علت دارا بودن منابع عظیم نفتی و منابع غذایی فراوان و صید مروارید یکی از مناطق استراتژیک جهان به حساب می آید.

در مورد خلیج پارس (برگرفته از وبلاگ aria_7000.blogfa.com) : نامی است به جای مانده از کهن‌ترین منابع، زیرا که از سده‌های پیش از میلاد سر بر آورده‌است، و با پارس و فارس نام سرزمین ملت ایران _ گره خورده‌است. از یونانی این خلیج، «خلیج پارس»، مورد استفاده‌ قرار می‌گرفته که از نخستین شاهنشاهی مهم این منطقه، شاهنشاهی پارس برگرفته شده‌است. در دهه ۱۹۶۰ میلادی و با اوج گرفتن یان عربیسم، برخی از کشورهای عربی خلیج فارس را با نام «خلیج عربی» یاد کردند. ایران، به نوبهٔ خود با تصویب دو قطع‌نامه در سازمان ملل متحد، نام خلیج پارس را رسماً وارد اسناد این سازمان کرد. قطع‌نامهٔ نخستین به شمارهٔ UNAD ۳۱۱/Qen در ۵ مارس ۱۹۷۱، و مورد دوم به شمارهٔ UNLA ۴۵٫۸.۲ در  ۱۰ اوت ۱۹۸۴ تصویب شدند.

قدمت خلیج فارس با همین نام چندان دیرینه‌است که عده‌ای معتقدند: «خلیج فارس گهواره تمدن عالم یا خاستگاه نوع بشر است.» ساکنان باستانی این منطقه، نخستین انسان‌هایی بودند که روش دریانوردی را آموخته و کشتی اختراع کرده و شرق و غرب را به یکدیگر پیوند داده‌اند. اما دریانوردی ایرانیان در خلیج فارس، قریب پانصد سال پیش از میلاد مسیح و در دوران سلطنت داریوش اول آغاز شد. داریوش بزرگ، نخستین ناوگان دریایی جهان را به وجود آورد. کشتی‌های او طول رودخانه سند را تا سواحل اقیانوس هند و دریای عمان و خلیج فارس پیمودند، و سپس شبه جزیره عربستان را دور زده و تا انتهای دریای سرخ کنونی رسیدند. او برای نخستین بار در محل کنونی کانال سوئز فرمان کندن ترعه‌ای را داد و کشتی‌هایش از طریق همین ترعه به دریای مدیترانه راه یافتند. در کتیبه‌ای که در محل این کانال به دست آمده نوشته شده‌است: «من پارسی هستم. از پارس مصر را گشودم. من فرمان کندن این ترعه را داده‌ام از رودی که از مصر روان است به دریایی که از پارس آید پس این جوی کنده شد چنان که فرمان داده‌ام و ناوها آیند از مصر از این آبراه به پارس چنان که خواست من بود.» داریوش در این کتیبه از خلیج فارس به نام «دریایی که از پارس می‌آید» نام برده‌است و این یکی از نخستین مدارک تاریخی است که درباره خلیج فارس موجود است. 

v      تنگه هرمز

این تنگه با 55 کیلومتر عرض و 182 متر عمق، ارتباط نزدیک به هزار کیلومتر راه آبی جنوبی کشور را به آبهای آزاد جهان از طریق دریای عمان امکان پذیر می سازد. بدین سبب از موقعیت سوق الجیشی خاص برخوردار است.

******************************